Na początku lat 90 tych przez humanistykę przetoczyła się zauważalna fala dyskusji o hipertekście literackim jako nowym gatunku literackim i nowej formie istnienia literatury w nowym świecie cyfrowym. Autorzy tacy jak George Landow, Michael Joyce, David Bolter, Stuart Moulthrop, George Landow, Robert Coover, Mark Amerika czy Mark Bernstein postulowali nowe rozumienie tekstu: jako formy otwartej, hiperpołączonej, która swój ostateczny kształt, łącznie z samą zawartością tekstową, przebiegami narracyjnymi i rodzajem świata przedstawionego zawdzięczać będzie działaniom i decyzjom, czytelnika. Dekadę tę podsumowała w swoich teoretycznych wystąpieniach N. Katherine Hayles i to prace tej badaczki zdefiniowały kolejne wystąpienia definiujące literaturę cyfrową oraz kierunki instytucjonalnego rozwoju literatury elektronicznej. Co ciekawe, większość teoretyków nowej tekstualności pełniło w propagowaniu hipertekstu podwójną rolę – pisarze byli także teoretykami tego gatunku, natomiast teoretycy siadali za monitorem komputera i tworzyli różne formy literatury elektronicznej. Niektórzy z nich, jak Joyce, Bolter czy Landow to także programiści lub bezpośredni inspiratorzy programistów, dzięki którym powstały autorskie systemy hipertekstowe i programy dla twórców nielinearnych form narracyjnych. Dzisiejsze gry komputerowe, zwłaszcza te o rozbudowanych światach fabuły, stawiające akcent na opowiadanie historii, szczycące się wieloma zakończeniami to kulturowe produkty noszące w sobie wyraźne ślady ustaleń teoretyków i praktyków hipertekstu.

...
TINAC – czyli literacki "salon" Stuarta Moulthropa, Nancy Kaplan, Michaela Joyce'a i Johna McDaida. Źródło: D. Grigar, S. Multhrop – Pathfinders

Działalność artystyczna i badawcza, pisanie manifestów, umiejętna dystrybucja produktów i idei oraz – przede wszystkim – ułatwiony networking dzięki poczcie elektronicznej i wczesnym sieciom społecznościowym takim jak sieciowy kolektyw artystyczny the WELL czy grupy dyskusyjne Usenet, pozwalały teoretykom na zawiązywanie grup artystycznych i badawczych na kształt tych, które powstawały w latach 20-stych w Europie, a w latach 50-tych w Stanach Zjednoczonych. Rhizome stał się międzynarodowym centrum działalności net.artowej w sieci. Moulthrop, wraz z Nancy Kaplan, Michaelem Joycem i Johnem McDaidem manifestowali swoją obecność w sieci i poza nią jako grupa TINAC (Textuality, Intertextuality, Narrative, and Consciousness). Mark Amerika założył altx – społeczność i portal publikacyjny avant-popu. Coraz powszechniejsza dostępność internetu pozwalała zawiązywać podobne sieci zawiązywały się w Rosji i Ameryce Popołudniowej. Eastgate Systems promowało swoich autorów jako "szkołę Storyspace", a autorzy gier przygodowych IF, szybko nabierających charakteru Retro, łączyli się w szereg grup i inicjatyw mających na celu zachowanie kultury i dorobku pionierskiej, cyfrowej fali twórczości w trybie tekstowej rozgrywki z parserem. Z kolei w Wielkiej Brytanii net.art i literatura elektroniczna znalazły swoją platformę wokół portalu trAce Online Writing Centre. Do 2004-2005 roku sieć praktyków i teoretyków cyfrowej tekstualności oplotła cały glob a wymiana pomiędzy ogniwami tej sieci kwitła. Aż do nastania Facebooka i innych sieci społecznościowych, które przepisały reguły gry.

Zapleczem teoretycznym większości z tych inicjatyw była dwudziestowieczna awangarda, powojenne neoawangardy (Fluxus, Oulipo i ALAMO), postmodernizm, feminizm i dekonstrukcjonizm.

Ostatnia aktualizacja:

29.08.2025

Cytuj ten wpis jako:

Mariusz Pisarski (2010) Teoretycy hipertekstu. "Techsty" 29.08.2025 [https://techsty.art.pl/hipertekst/teoria/teoretycy.htm].

postmodernizm poststrukturalizm tekst cyfrowy teoria hipertekstu

Mapa połączeń


Legenda

Statystyki


art autorzy biblia brown elektronicznej gry hipertekst hipertekstu img joyce kaplan landow literatury mark nkhayles outgoing pittsburgh sieci source target techsty teoretycy teoretyków teoria value