Na początku lat 90 tych przez humanistykę przetoczyła się zauważalna fala dyskusji o hipertekście literackim jako nowym gatunku literackim i nowej formie istnienia literatury w nowym świecie cyfrowym. Autorzy tacy jak George Landow, Michael Joyce, David Bolter, Stuart Moulthrop, George Landow, Robert Coover, Mark Amerika czy Mark Bernstein postulowali nowe rozumienie tekstu: jako formy otwartej, hiperpołączonej, która swój ostateczny kształt, łącznie z samą zawartością tekstową, przebiegami narracyjnymi i rodzajem świata przedstawionego zawdzięczać będzie działaniom i decyzjom, czytelnika. Dekadę tę podsumowała w swoich teoretycznych wystąpieniach N. Katherine Hayles i to prace tej badaczki zdefiniowały kolejne wystąpienia definiujące literaturę cyfrową oraz kierunki instytucjonalnego rozwoju literatury elektronicznej. Co ciekawe, większość teoretyków nowej tekstualności pełniło w propagowaniu hipertekstu podwójną rolę – pisarze byli także teoretykami tego gatunku, natomiast teoretycy siadali za monitorem komputera i tworzyli różne formy literatury elektronicznej. Niektórzy z nich, jak Joyce, Bolter czy Landow to także programiści lub bezpośredni inspiratorzy programistów, dzięki którym powstały autorskie systemy hipertekstowe i programy dla twórców nielinearnych form narracyjnych. Dzisiejsze gry komputerowe, zwłaszcza te o rozbudowanych światach fabuły, stawiające akcent na opowiadanie historii, szczycące się wieloma zakończeniami to kulturowe produkty noszące w sobie wyraźne ślady ustaleń teoretyków i praktyków hipertekstu.
Działalność artystyczna i badawcza, pisanie manifestów, umiejętna dystrybucja produktów i idei oraz – przede wszystkim – ułatwiony networking dzięki poczcie elektronicznej i wczesnym sieciom społecznościowym takim jak sieciowy kolektyw artystyczny the WELL czy grupy dyskusyjne Usenet, pozwalały teoretykom na zawiązywanie grup artystycznych i badawczych na kształt tych, które powstawały w latach 20-stych w Europie, a w latach 50-tych w Stanach Zjednoczonych. Rhizome stał się międzynarodowym centrum działalności net.artowej w sieci. Moulthrop, wraz z Nancy Kaplan, Michaelem Joycem i Johnem McDaidem manifestowali swoją obecność w sieci i poza nią jako grupa TINAC (Textuality, Intertextuality, Narrative, and Consciousness). Mark Amerika założył altx – społeczność i portal publikacyjny avant-popu. Coraz powszechniejsza dostępność internetu pozwalała zawiązywać podobne sieci zawiązywały się w Rosji i Ameryce Popołudniowej. Eastgate Systems promowało swoich autorów jako "szkołę Storyspace", a autorzy gier przygodowych IF, szybko nabierających charakteru Retro, łączyli się w szereg grup i inicjatyw mających na celu zachowanie kultury i dorobku pionierskiej, cyfrowej fali twórczości w trybie tekstowej rozgrywki z parserem. Z kolei w Wielkiej Brytanii net.art i literatura elektroniczna znalazły swoją platformę wokół portalu trAce Online Writing Centre. Do 2004-2005 roku sieć praktyków i teoretyków cyfrowej tekstualności oplotła cały glob a wymiana pomiędzy ogniwami tej sieci kwitła. Aż do nastania Facebooka i innych sieci społecznościowych, które przepisały reguły gry.
Zapleczem teoretycznym większości z tych inicjatyw była dwudziestowieczna awangarda, powojenne neoawangardy (Fluxus, Oulipo i ALAMO), postmodernizm, feminizm i dekonstrukcjonizm.
Ostatnia aktualizacja:
29.08.2025
Cytuj ten wpis jako:
Mariusz Pisarski (2010) Teoretycy hipertekstu. "Techsty" 29.08.2025 [https://techsty.art.pl/hipertekst/teoria/teoretycy.htm].
postmodernizm poststrukturalizm tekst cyfrowy teoria hipertekstu