Hipertekst · Hipertekst - Teoria

Linearność i nielinearność

  1. Hipertekst
  2. Hipertekst - Teoria
  3. Linearność i nielinearność

Tekst nielinearny to taki przedmiot słownej komunikacji, który nie jest prostą i skupioną sekwencją słów, wyrazów i zdań. To tekst, w którym słowa lub ciągi słów mogą różnić się przy każdym kolejnym odczytaniu. Ponieważ w środowisku cyfrowym teksty są jednocześnie programami, a zatem zestawem instrukcji do wykonania w trakcie interakcji człowiek-maszyna, nielinearność tekstu narracyjnego (znana w literaturze od zawsze) zostaje podniesiona do potęgi: programy generują rezultaty w zależności od działań użytkownika lub czynników zewnętrznych – jak sytuacja pogodowa, geolokacja, czy nawet bicie serca użytkownika. W skutek tej wariantywności, podnosi się także zakres sprawczości czynników pozatekstowych i poza intencjonalnych – autor jest reżyserem pewnego spektaklu, zakreślanego przez horyzont programowalnych zdarzeń (Aarseth mówi o "event space"). Pole zdarzeń w utworze interaktywnym, połączonym społecznościowo i materialnie z technologicznym mileu, oparte jest na głębokiej strukturze hipertekstowej – wyznaczają ją modele hipertekstu sieci (wikipedia), hipertekstu skulpturalnego (interaktywne opowiadanie), i stretchtextu (scrolling jako przemierzanie nieskończonego płótna)

Najprostsze formy nielinarności spotykamy wszędzie tam, gdzie tekst rozgałęzia się w co najmniej dwóch kierunkach i wymaga od nas decyzji co do kierunku lektury. Może to być na przykład jeden z kaligramów Appolinaire'a, gdzie tekst rozgwieżdża się sugerując kierunek lektury od środka do zewnątrz po jednym z wielu promieni, jak w wierszu Lettre-Océan z 1918 roku:

...
Appolinaire: Lettre-Océan (fragment)

Może to być fragment Gry w Klasy Cortazara, gdzie po zakończonym rozdziale możemy przejść do kolejnego lub przeskoczyć do sugerowanego pod tekstem innego rozdziału, może to być w końcu któryś z barokowych wierszy - rebusów, w jakich lubowali się poeci barokowi, choćby Carmen Quadratum Wojciecha Waśniowskiego, utwór w kształcie szachownicy, zapraszającej do lektury w dowolnej kolejności.

...
Drzewko Fabularne stosowane przez grupę Oulipo

O hipertekście często mówi się jako o tekście nielinearnym. Bardziej właściwe jest jednak widzenie tego rodzaju utworu jako tekstu multilinearnego. Warto też pamiętać, że pojedyncze czytanie hipertekstu ZAWSZE jest linearne. W taki bowiem sposób pojawiają się przed czytelnikiem kolejne fragmenty tekstu. Zawsze jednak, lub prawie zawsze, różnić się będzie kolejność leksji w kolejnych odczytaniach.

Twierdzenie, iż każdy tekst czytamy lienarnie wywołać może pewne nieporozumienia. Jeśli bowiem tak spojrzymy na lekturę, to każdy tekst, wręcz każde doświadczenie, okaże się liniowe. Problem jednak w nie w tym, że przyswajamy sobie tekst w linearnej sekwencji, lecz ile owych sekwencji dany tekst może potencjalnie wytwarzać. Na tym zasadza się też  najprostsza definicja cybertekstu, jako maszyny do tworzenia wielorakich wypowiedzi (Aarseth).

Mapa wiedzy

Mapa połączeń

Leksje przychodzące do tego węzła i wychodzące z niego. Kliknij kafelek, by przejść; przeciągnij, by rozwinąć układ.

Legenda

Kontekst

Statystyki i sąsiedztwo

podobieństwo tekstów i słowa kluczowe liczone przez Tinderbox