Dreszcz Jacka Ciesielskiego to wydana w 1987 w tygodniku “Razem” gra paragrafowa stanowiąca pionierski przykład interaktywnego opowiadania na gruncie polskiej popkultury. Wzorujący się na grach RPG utwór Ciesielskiego wprowadza tryb solo i uproszczoną rozgrywkę i system walki, co zmieniało jakość doświadczenia gry-opowieści, że autor zaproponował nowy termin gatunkowy: fantasolo. Na tę paragrafową opowieść i grę składają się przygody bohatera podczas wędrówki po podziemnym labiryncie oraz walki z potworami, o wyniku której decyduje rzut kostką. Utworowi temu daleko do niefabularności. Rozgałęziająca się fabuła (jeśli chcemy iść na zachód, czytamy inną partię materiału niż przy wyborze drogi na wschód) jest tutaj zwarta i prowadzona nad wyraz tradycyjnie, jak przystało na literaturę popularną. Akcja toczy się w konsekwentnie budowanym świecie, tak jak dyktuje to konwencja gatunku fantasy. Mamy też wyraźny początek i koniec: wyruszenie na wyprawę po labiryncie i pokonanie głównego przeciwnika, którym jest strzegący skarbu potwór.

Dreszcz w wydaniu książkowym, widoczne krótkie, numerowane paragrafy tekstu odnoszące do innych paragrafów poprzez numeracje w i pod tekstem

Oto jeden z pierwszych fragmentów:

Na kamieniu siedzi stary człowiek. Radzi ci iść na zachód, a później na kilku najbliższych skrzyżowaniach skręcać w prawo. Jeśli idziesz na zachód – patrz 200, jeśli wybierasz drogę prowadzącą na wschód – 59, patrz 44.

Celem wprowadzenia rozgałęzień („200” i „44” to numery kolejnych paragrafów tekstu), do których odnosi czytany fragment, jest nie tyle poprowadzenie rozgałęziającej się narracji, jak w Grze w klasy, ile stworzenie rozgałęziającej się fabuły lub iluzji fabularnych rozgałęzień. Owa iluzja, możliwa dzięki hipertekstowej już z ducha ekonomii, polegającej na umiejętnej redystrybucji tych samych segmentów w różnych kontekstach, tworzona jest w Dreszczu najczęściej poprzez odsyłanie od skrzyżowania do skrzyżowania. Gdy nieświadomy powtórzenia czytelnik/gracz trafia ponownie na to samo rozwidlenie, podziemny labirynt, gdzie toczy się akcja, wydaje się większy, niż jest. Powtórzenia potęgują się jak zwierciadlane odbicia. Gdy jedno skrzyżowanie odsyła do innego, gracz pada ofiarą tego samego, co w środowisku hipertekstowym, zagubienia, labiryntowa struktura zdaje się rozrastać ad infinitum. Dreszcz to jednak przede wszystkim rozgałęziająca się fabuła. Podążywszy pod ziemnymi lochami na wschód, odbiorca napotka inne po stacie i zdarzenia, niż gdyby udał się na zachód.

Dominującą strukturą pozostaje hipertekst drzewiasty. Mamy do czynienia z alternatywnymi ciągami zdarzeń, które stykają się w finałowym momencie. Jest nim walka z potworem, która zakończyć się może bądź klęską, bądź sukcesem. Mechanizm losowego wyboru przebiegu pewnych zdarzeń, na przykład wyniku pojedynku z wrogą postacią, o których to decyduje rzut kostką, sprawia, iż pojedyncza sesja lekturowa zamknąć się może w każdej chwili. Gdy gracz przegrywa walkę lub gdy rzut kostką pozostawia go w sytuacji bez wyjścia, opowieść się kończy i należy ją zacząć od nowa, niemal tak, jak się to dzieje w cyfrowym hipertekście popołudnie, pewna historia.

Tekstowa gra paragrafowa Ciesielskiego, stanowiąca oryginalną, polską odpowiedź na nielinearną rozrywkę bogatszego Zachodu, którą w latach osiemdziesiąty-

ch stanowiły komputerowe gry tekstowe na maszyny Commodore i Atari, wyznacza dziś cały retro-gatunek, podsycany literacką działalnością niszowej społeczności fanów.

Kilka przykładów kontynuacji omawianego gatunku, spośród których warto wymienić Marcewo Beniamina Muszyńskiego oraz Pogranicze Jacka Komudy i Grzegorza Karykowskiego, potwierdza poważne, literackie ambicje gier paragrafowych.