W swojej książce Electronic Literature: New Horizons for the Literary Katherine Hayles podkreśla transformacyjny charakter literatury cyfrowej, w której tradycyjne granice opowiadania historii są redefiniowane przez interaktywność, nieliniowość i multimedia. Myśląc o tradycjach opowiadania historii z mojej własnej kultury, fascynuje mnie, jak starożytne chińskie formy literackie, szczególnie Biji Xiaoshuo (笔记小说) lub „notatki literackie”, mają podobieństwa do tych cyfrowych innowacji. W niniejszym artykule postaram się zbadać, w jaki sposób Biji Xiaoshuo uosabia cechy nowoczesnej literatury elektronicznej i jak te starożytne teksty można postrzegać jako prekursorów płynnych, immersyjnych doświadczeń w nowych mediach. 

Nieliniowość i wolność czytelnika w Biji Xiaoshuo 

 Jednym z najbardziej uderzających podobieństw między Biji Xiaoshuo a literaturą elektroniczną jest ich nieliniowa struktura. W notatkach literackich, takich jak klasyczne Liaozhai Zhiyi (聊斋志异), każda historia jest autonomiczna, pozwalając czytelnikom na angażowanie się w tekst we własnym tempie, bez konieczności przestrzegania ustalonej kolejności. Ta elastyczność w tradycyjnej literaturze chińskiej odzwierciedla współczesne praktyki hipertekstu, gdzie czytelnicy nawigują po linkach i ścieżkach zgodnie ze swoimi wyborami. 

Pu Songling (1640 – 1715) Notes de l’étrange de Liaozhai

Porównanie tekstów drukowanych i elektronicznych przez Marie-Laure Ryan podkreśla wolność, jaką daje czytelnikom literatura elektroniczna. Biji Xiaoshuo zapewnia podobne doświadczenie – czytelnicy mogą wybierać opowiadania z Liaozhai Zhiyi według własnej ciekawości, a nie narzuconej kolejności. Ta nieliniowa interakcja nie przypomina sztywnej narracji, ale bardziej rozmowę między tekstem a czytelnikiem, podobnie jak nieprzewidywalne ścieżki w literaturze cyfrowej. 

Dla mnie ta nieliniowa struktura to nie tylko wybór narracyjny, ale odzwierciedlenie nieprzewidywalności życia. Jak przechodzimy z jednego momentu do drugiego, podążając za instynktami, odzwierciedlamy doświadczenie czytelnicze Biji Xiaoshuo, które pozwala nam zatrzymać się przy historiach, które nas fascynują. Ta elastyczność głęboko rezonuje z moim osobistym podejściem do tekstów, które oferują czytelnikom swobodę interpretacji. 

Interaktywność: Rola czytelnika w kształtowaniu tekstu 

 Chociaż literatura elektroniczna wykorzystuje technologię do interaktywności, notatki literackie były również kształtowane przez ich odbiorców. Historie często były opowiadane na głos, dostosowywane na podstawie reakcji słuchaczy. Ta interaktywność jest zbliżona do roli współczesnego czytelnika w literaturze elektronicznej, gdzie użytkownicy angażują się, wybierając ścieżki i zmieniając doświadczenie historii. 

 Myśląc o Biji Xiaoshuo, przypominają mi się rodzinne spotkania, podczas których starsi członkowie rodziny opowiadali historie z pamięci, dostosowując je do nastroju słuchaczy. Chociaż technologia odgrywa teraz kluczową rolę we współczesnej literaturze, zasada zaangażowania czytelnika pozostaje taka sama zarówno w notatkach literackich, jak i w dziełach cyfrowych – opowieści są elastyczne, kształtowane przez publiczność. Niezależnie od tego, czy za pośrednictwem tradycji ustnej, czy narracji hipertekstowej, czytelnik wpływa na ostateczny kształt opowieści. 

Multimedia i multimodalność w tradycyjnym opowiadaniu 

 Literatura elektroniczna integruje multimedia – tekst, dźwięk, wideo i obrazy – tworząc immersyjne doświadczenie. Chociaż Biji Xiaoshuo nie miało dostępu do współczesnej technologii, zawierało elementy takie jak ręczne ilustracje, poezja i kaligrafia, które dodawały warstw znaczeń do zapisanego słowa. Ilustracje w dziełach takich jak Liaozhai Zhiyi kierowały wyobraźnię czytelnika i pogłębiały więź z tekstem. 

 W tym sensie wykorzystanie ilustracji i elementów wizualnych w Biji Xiaoshuo można uznać za wczesną formę multimodalności, oferującą bogatsze doświadczenie czytelnicze. Jeśli autorzy Biji Xiaoshuo mieliby dostęp do dzisiejszej technologii, interesujące byłoby zobaczyć, jak mogliby wzbogacić swoje opowieści o elementy multimedialne, podobnie jak dzisiejsza literatura elektroniczna. 

Pu Songling (1640 – 1715) Notes de l’étrange de Liaozhai

Wnioski  

 Podobieństwa między Biji Xiaoshuo a nowoczesną literaturą elektroniczną wykraczają poza powierzchowne porównania. Obie formy mają wspólne cechy w strukturze narracyjnej, zaangażowaniu czytelnika i multimodalności. Refleksja nad tymi połączeniami pozwala mi docenić, jak starożytne formy, takie jak Liaozhai Zhiyi, przewidywały aspekty nowych mediów, łącząc tradycyjne opowiadanie z cyfrową innowacją. To przypomina nam, że opowieści nie są tylko do czytania, ale także doświadczania, kształtowania i ponownego wyobrażania przez tych, którzy z nimi się stykają.