Su Hui to starożytna chińska poetka z IV wieku, autorka wierszy konkretnych i kombinatorycznych, z których najsłynniejszy to Xuanji Tu (璇璣圖) – wyjątkowa postać palindromu dającego się czytać w wielu, nie tylko w obu, kierunkach. formą, która wyprzedza zarówno literaturę restrykcji, jak i koncepcje hipertekstu oraz literatury ergodycznej.

Su Hui żyła w okresie określanym jako czas Szesnastu Królestw, w czasie politycznego chaosu i fragmentacji północnych Chin. Była żoną urzędnika Dou Tao, a jej najsłynniejsze dzieło Xuanji Tu powstało — według przekazów — jako odpowiedź na jego oddalenie i zdradę. Jednak biograficzna anegdota jest tu jedynie ramą: właściwym tematem pozostaje forma jako działanie.

Plansza wiersza Xuanji Tu, źródło: Wikipedia

Xuanji Tu to tekst utkany (dosłownie wyhaftowany na jedwabiu), złożony z siatki znaków tworzącej układ 29 × 29, czyli 841 znaków. Można go czytać poziomo i pionowo, diagonalnie, w przód i wstecz, spiralnie, segmentami, według kolorów (w późniejszych rekonstrukcjach). Każda ścieżka lektury generuje spójną poetycką wypowiedź. Wiersz Su Hui reprezentuje przestrzeń kombinatoryczną i już w czasach współczesnych poetce doliczono się około 7 tysięcy możliwych wersji tekstu, dziś mówi się o 12 tysiącach. W późniejszych wersjach dodano do centrum planszy wiersza znak 心 („serce”), co można interpretować jako symboliczny punkt orientacyjny — lub przeciwnie, jako znak, że nawet centrum jest konstrukcją wtórną wobec struktury. Dzieło Su Hui można rozumieć jako system generatywny, w którym tekst to zbiór znaków, czytanie to operacja, a wiersz to wynik tej operacji.

To, co w XX wieku nazwane zostanie przez Raymond Queneau i Georges Pereca literaturą potencjalną. Podobnie jak w wielu utworach autorów kojarzonych z Oulipo, reguła i poetyka restrykcji okazują się być nie tyle przeszkodą, co silnikiem generującym tekst. Xuanji Tu wymaga od czytelnika wysiłku nielinearnego, operacyjnego – ergodycznego. Lektura staje się nawigacją, a tekst przestrzenią.

Jeden z wierszy konkretnych Su Hui, źródło Wikipedia

W tym sensie Su Hui antycypuje też hipertekst: choć utwór nie zawiera linków, to funkcjonuje jak sieć: każdy znak może prowadzić do wielu innych, a znaczenie powstaje w przeskokach pomiędzy nimi.

Xuanji Tu to nie wiersz, który można przeczytać raz, lecz wiersz, który istnieje tylko w liczbie mnogiej.