Konferencja ACM Hypertext w Londynie przyciągnęła wielopokoleniową, interdyscyplinarną grupę badaczy: inżynierów, programistów, twórców gier, literaturoznawców, bibliotekoznawców, badaczy czytelnictwa i specjalistów od zarządzania wiedzą. Wśród zaproszonych gości byli Kate Pullinger i Jay David Bolter, ilość studentów i młody badaczy biła rekordy i wszyscy z optymizmem patrzą w przyszłość dyscypliny. Artykuły, prezentacje i omówienia dostępne są już w bibliotece cyfrowej ACM.
Tydzień prezentacji, paneli i pokazów, poprzedzony Szkołą Letnią dla doktorantów i warsztatami – wśród nich organizowanym przez polskich badaczy pierwszym warsztacie “SUNRISE – hypertext and security” – zdominowany został przez AI i przez pytania o tożsamość teorii i praktyki hipertekstu w kontekście totalnego rozpowszechnienia się modeli językowej sztucznej inteligencji. Co znamienne, badacze hipertekstu, rozumianego jako metoda pracy z informacją, dalecy są od paniki. Modele LLM działają w przestrzeni wybitnie hipertekstowej. Można wręcz o nich powiedzieć, że są maszynami hipertekstowymi. Dlatego warto podchodzić do nich z metodą, z namysłem, z jasnym planem interakcji: od założeń do rezultatów. Mówiło się też o tym, że jako narzędzia augmentacji ludzkie intelektu, a zatem narzędzia w służbie idei, o które walczyli Vannevar Bush, Ted Nelson i Doug Engelbart, językowe modele sztucznej inteligencji są potencjalnie w stanie zakończyć “niedokończoną” rewolucję hipertekstu. Mark Bernstein zachęcał do lektury powieści hipertekstowej z AI jako asystentem, ktoreg uczymy czytać i pisać hipertekst. Dave Millard mówił o pożytkach z “hipertekstowej” implementacji AI w naszym codziennym zettelkasten, a zatem w naszych narzędziach do pisania, czytania i adnotacji.
Wszyscy niemal jednogłośnie zgodzili się z tezą, że zamiast przyjmować bezkrytycznie narrację o nieuchronnej dominacji technologii albo całkowicie ignorować związane z nią problemy, hipertekst pozwala trzymać się „trzeciej drogi” i w sposób bardziej zrównoważony podchodzić do generatywnej AI.
Nie dziwi zatem, że konferencja po raz ostatni przebiega pod szyldem mediów społecznościowych, jako ACM Conference on Hypertext and Social Media. W przyszłym roku na Cyprze, 38 edycja konferencji będzie nazywać się po prostu ACM Conference on Hypertext. Tym, co w obliczu nowych wyzwań wyróżnia praktykę i teorię hipertekstu jest jest filozoficzny i metodologiczny dystans do badanych systemów i zjawisk, nie gonienie za nowością, lecz promowanie współczesnej informatyce rozwiązań radykalnych, awangardowych, wykraczających poza rynkowo warunkowane ograniczenia i kompromisy. Konferencja jest miejscem dla śmiałych systemów i śmiałych tez, które wytyczą drogę rozwoju interakcji człowieka z maszyną na dekady, a nie na najbliższe miesiące.
Dene Grigar z zespołem z ELL Labs zaprezentowała próbkę medialnej translacji hipertekstu Figurski at Findhorn on Acid Richarda Holetona ze Storyspace i sieci do środowiska VR. Prace Kate Pullinger można było czytać w specjalnie przygotowanych The Pullinger Rooms. Przez cały czas można było grać w gry prezentowane na konferencyjnej wystawie
Dzieląc się swoimi wrażeniami z tegorocznej konferencji na kanale Discorda, uczestnicy – poza impaktem AI – podkreślali różnorodność prezentowanych prac – od badań technicznych, przez humanistykę i projektowanie usług, po eksperymentalne projekty artystyczne i gry narracyjne, a także różnorodność samych uczestników: od młodych badaczy po osoby z wieloletnim doświadczeniem, od przedstawicieli technologii po reprezentantów nauk humanistycznych. W wypowiedziach często powracały także energia, otwartość i wyjątkowo przyjazna atmosfera konferencji, które idą w parze z zawsze pełnym szacunku kwestionowaniem przedstawianych idei.c
Szczególne miejsce w refleksjach uczestników zajęła dyskusja o tym, czym właściwie jest dziś hipertekst. Claus Atzenbeck, w swoim keynote, przyrównał hipertekst do olbrzymiego kłączastego grzyba – Armillaria Hypertexta – niewidocznego, ale podtrzymującego cały ekosystem.
Dużym zainteresowaniem cieszyły się interaktywne demonstracje, wystawy, warsztaty oraz Narrative Games Showcase, podczas którego można było zagrać w gry stworzone przez studentów London School of Arts, gospodarza imprezy, oraz uczestników konferencji. Doceniano także panele dyskusyjne oraz szczególną atmosferę wydarzeń towarzyszących, zwłaszcza wieczór w Shakespeare’s Globe.
W Londynie, zdalnie lub na miejscu, pojawiło się ponad dziesięcioro autorów z Polski. Zorganizowanie konferencji w naszym kraju, czyli ACM Hypertext 2024 w Poznaniu, przynosi już efekty! Badacze z Wyższej Szkoły Informacji i Zarządzania w Rzeszowie zorganizowali warsztatów: SUNRISE – Hypertext and Security. Tegoroczny motyw przewodni konferencji ACM Hypertext – „hipertekst jako metoda” – stał się punktem wyjścia do zbadania problematyki bezpieczeństwa informacji, walki z dezinformacją oraz wojny hybrydowej z perspektywy teorii hipertekstu, semiotyki i filozofii mediów. Warsztaty przypominają, że badania nad hipertekstem i sieciami informacyjnymi od samego początku (od koncepcji memexu Vannevara Busha z 1945 r. po wczesny ARPANET) były nierozerwalnie związane z wyzwaniami bezpieczeństwa. Dziś, w erze zmasowanej generacji treści przez sztuczną inteligencję, manipulacji odnośnikami i zjawisk phishingowych, perspektywa ta zyskuje kluczowe znaczenie.