Hipertekst - Teoria

George P. Landow - Hypertext Fakt iż poprzez humanistykę, a także przez mass media, na początku lat 90 tych przetoczyła sie potężna fala dyskusji o hipertekście literackim - jako nowym gatunku literackim i nowej formie istnienia literatury - zawdzięcza swoje istnienie takim ludziom jak Michael Joyce, David Bolter, Stuart Moulthrop, George Landow, Robert Coover, Mark America czy Mark Bernstein. Co ciekawe - wszyscy oni - pełnili w rozpropagowaniu hipertekstu role podwójnych agentów - pisarze byli także teoretykami tego gatunku, natomiast teoretycy - siadali za monitorem komputera i tworzyli - niekoniecznie powieściowe - hiperteksty. Niektórzy z nich, jak Joyce, Bolter czy Landow - to także programiści lub bezpośredni inspiratorzy progranistów, dzieki którym powstały hipertekstualne systemy i programy dla twórców e-fikcji.

Tworzenie utworów literackich, tworzenie podwalin teoretycznych, pisanie swoistych manifestów oraz umiejetna dystrubucja swojej twórczości i swoich idei z wykorzystaniem mechanizmów sieciowego marketingu, którym we wzorowy sposób do dziś wykazuje sie Eastgate Systems - każe spojrzec na tych twórców jak na grupę literacką, podobną do tych, któe powstawały w latach 20stych w Europie, a w latach 50tych - w Stanach Zjednoczonych. Potwierdza to zaplecze teoretyczne drugiego pokolenia hipertekstualistów. Wszyscy oni, w swoich pismach teoretycznych, sięgają w rozważaniach o hipertekście do dwudziestowiecznej awangardy, widząc w tym gatunku i w swojej własnej działalności kontunuacje awangardowych dążeń dadaistów, kubistów, nowojorskich abstarkcyjnych ekspresjonistów czy twórców z kręgu OULIPO. Narzędzia teoretycznme dostarczył jednak Moulthropowi, Landowowi i Bolterowi poststrukturalizm.

Espen Aarseth - CybertextAutorzy ci zarysowali paralelę pomiędzy hipertekstem a postmodernistyczna teorią literatury, zwłaszcza ta w wydaniu Barthesa i Derridy. Dzis proównanie to wydaje sie interesujące ale niezbyt realistyczne. Twierdzenie, że hipertekst jest realizacja gramatologii Derridy jest pobożnym życzeniem, są oczywiście podobieństwa w sposobie podejścia do samego tekstu, ale różnica poziomów abstrakcji jest powalająca. Mimo to - wczesna twórczość hipertekstowa była pod głebokim wpływem teorii literatury, a przede wszystkim poststrukturalizmu. Teoria mówiąca iż nie da stworzyć jakiegos stabilnego trwałego znaczenia, że słowa i sam tekst nieustannie odnoszą sie do samych siebie (a odnoszenie to można przedstawić w hipertekście za pomoca odsyłaczy) były niezmiernie nośne w takich utworach jak afternoon, jak Hypertextual Consciousness, czy w końcu jak Patchwork Girl, zwłaszcza, że niemal każdy z tych utworów miał w sobie sporą dawkę metarefleksyjności.

Dziś, po tym, jak hipertekst, w pracach na przykład Espena Aarsetha, okazał się zaledwie jednym z kilku gatunków rodzaju nadrzędnego - cybertekstu, po tym, jak Marie Laure Ryan - ukazała hipertekst jako jeden z rodzajów nowych mediów, które dość blado wyglądają w świetle wirtualności mediów i ingerencji, czy wręcz immersji odbiorcy w te media, owe pierwotne, utopijne nadzieje wiązane z hipertekstem, wydają się być raczej częścią historii literatury awangardowej XX wieku, świadectwem dążeń pewnej artystycznej grupy twórców i teoretyków, a nie jakimś naiwnym projektem artystycznym. Hiperetekstualiści, choc rozproszeni dzis po wielu kontynentach, i działający w wielu enklawach, nie prezentują w końcu jakiegos zamknietego rozdziału w historii sztuki, ale rozwijają się, wraz ze swoją teorią, jak wszystko wokół.