Literatura cyfrowa to jeden z interfejsów multimedialnej bazy danych – mówi Stuart Moulthrop, rozwijając kategorie języka nowych mediów proponowane przez Lva Manovicha (numeryczność, modularność, sieć, baza danych). I rzeczywiście, baza danych to fundamentalna struktura współczesnej semiosfery. „Być może,” postuluje Moulthrop, „interfejsowanie z bazami danych staje się integralne nie tylko dla literatury elektronicznej i poetyki cyfrowej, ale dla wszelkich form badań i praktyki literackiej?”. Kluczem do poruszania się po bazie danych jest interfejs a hipertekst, html i platformy literackie takie jak Storyspace czy Twine oraz obiekty medialne będące ich wytworami, oferują takie interfejsy.

Już w czasach wczesnych powieści hipertekstowych, powieść baza danych była jednym z najbardziej popularnych, gdyż najbardziej natywnych, gatunków opowiadania i rozgrywki. Narracyjne motywy, zwłaszcza z poziomu ramy referencyjnej, takie jak przeglądanie pudełka z widokówkami (k0cHack0g0s Judy Malloy), rozglądanie się po pokoju, zwiedzanie domu, szperanie w archiwach (Uncle Buddy's Phantom Funhouse Johna McDaida) itp. to semantyczne nakładki na czytelnika w funkcji przeszukiwaczna folderów.

„Być może,” postuluje Moulthrop, „interfejsowanie z bazami danych staje się integralne nie tylko dla literatury elektronicznej i poetyki cyfrowej, ale dla wszelkich form badań i praktyki literackiej?”

Atrakcyjność metafabularnej formuły przeglądania archiwum, zwiedzania domu i innych podobnych metafor wykroczyła daleko poza świat literatury eksperymentalnej i cyfrowej. Zaczęła być wykorzystywana przez autorów i wydawców tradycyjnych powieści książkowych jako forma dzielenia się materiałami wokół książkowymi w obrębie transmedialnego dyskursu towarzyszącego danej publikacji oraz jako sposób angażowania czytelnika w świecie online i w mediach społecznościowych.

Formuła bazy danych funkcjonuje jako paradygmat interakcji z artefaktem kulturowym jako takim. Powieść Marka Danielewskiego House of Leaves jest najlepszym przykładem takiego nowego, kulturowego artefaktu, który podejmuje dialog z bazą danych jako metodą na organizację narracji, bez względu na to, czy dyskusja ta toczy się w świecie wydawnictw drukowanych czy cyfrowych – znajdujemy się w tym samym dyskursie, gdzie analogowe i cyfrowe, oraz języki tych obu światów, splatają się z sobą, wybrzmiewając w zgodzie lub niezgodzie.

Dziś, mówiąc o książce, nie sposób pominąć jej funkcjonowania w środowisku cyfrowym – w mediach społecznościowych, na stronach internetowych czy w sklepach online, coraz częściej też – w remediowaną przez AI wizytówką w wynikach wyszukiwania przeglądarek internetowych. Baza danych pełni tu rolę zarówno struktury obowiązkowego, transmedialnego przekazu między autorem a odbiorcą – czytelnikiem, użytkownikiem, uczestnikiem, jak i materiałem, na którym bazują swoją wiedzę zwykłe i agentalne modele AI.

Źródła:

Joseph Tabbi, Introduction, w: Bloomsbury Handbook of Electronic Literature (J. Tabbi, Ed.), 1–10. Bloomsbury, London.